(Klimaat)weerbaarheid op de bestuurstafel: Vincent Wanders over de groeiende rol van finance

Hoe weerbaar is een organisatie wanneer niet alleen de IT-systemen uitvallen, maar ook de logistiek vastloopt of essentiële bedrijfsprocessen worden verstoord? De risico’s worden complexer, terwijl veel organisaties nog altijd vanuit afzonderlijke disciplines naar hun kwetsbaarheden kijken. Met een nieuw Europees kader voor klimaatweerbaarheid in aantocht wordt de vraag steeds urgenter: wie overziet de samenhang en wat betekent die voor de financiële continuïteit?

In dit interview:
✔ Waarom traditionele risicobeheersing niet meer volstaat
✔ Hoe klimaat- en cyberrisico’s financiële keuzes beïnvloeden
✔ De groeiende rol van CFO’s bij operationele data, keteninzicht en weerbaarheid

Voor drs. Vincent Wanders RA, managing partner van Compliant&More en specialist in governance, risk en compliance, ligt hier een belangrijke verantwoordelijkheid voor CFO’s, controllers en accountants. Zij moeten niet alleen begrijpen wat een verstoring financieel betekent, maar ook welke operationele afhankelijkheden eraan voorafgaan en welke gevolgen eruit voortvloeien. Van digitale systemen tot internationale aanvoerroutes: kwetsbaarheden worden vaak pas zichtbaar wanneer iets daadwerkelijk misgaat.

“Er zijn onbegrijpelijk veel blinde vlekken, omdat dingen gebeuren die we eigenlijk niet bedacht hadden kunnen hebben.”

De grootste risico’s zijn soms nog niet bedacht

“Er zijn onbegrijpelijk veel blinde vlekken, omdat dingen gebeuren die we eigenlijk niet bedacht hadden kunnen hebben”, zegt Wanders. “Denk aan rivieren die niet meer bevaarbaar zijn, maar natuurlijk ook aan wat er nu in het Midden-Oosten gebeurt. Het is een nog uitdagender tijd geworden.”

Wanders verwees tijdens het interview al naar de cyberaanval op Ahold Delhaize, die onder meer de online dienstverlening van Albert Heijn verstoorde, om te onderstrepen hoe kwetsbaar organisaties zijn.

Volgens hem is het probleem niet alleen dat risico’s veranderen, maar ook dat organisaties onvoldoende zicht hebben op de manier waarop verschillende verstoringen elkaar kunnen versterken. Een logistieke blokkade kan de aanvoer stilleggen, terwijl een digitale aanval de besturing van apparatuur of de informatievoorziening raakt. Inzicht in de keten op dit gebied is dan ook steeds relevanter. De gevolgen blijven zelden beperkt tot een single issue.

Daar komt de toenemende afhankelijkheid van digitale informatie bij. “De vraag is natuurlijk: waar haal ik mijn informatie vandaan? Af en toe testen we het wel met AI, maar de risico’s die zich manifesteren, kent AI nog niet. Dus het is goed om zelf na te denken waar je tegenaan kunt lopen.”

Ook de betrouwbaarheid van informatie staat onder druk. Wanders wijst op de overtuigingskracht van AI-gegenereerde berichten en de steeds moeilijker herkenbare vormen van digitale misleiding. “Ik krijg nu van DHL een bericht met: klik hierop om de aflevertijd van uw pakje aan te geven. Terwijl in de afzender een of ander mailadres in Azië staat. Dat betekent ook dat mijn cybersecuritypakket veel beter moet gaan worden. Je zal veel meer moeten gaan controleren en signaleren.”

Hij benadrukt daarmee hoe technische beveiliging, menselijke alertheid en betrouwbare informatievoorziening steeds sterker met elkaar verweven raken.

Lees ook op CFO.nl: Roy Verhoeven (Financieel Directeur bij Willem II): “Mijn supportershart heeft mij hier gebracht.”

Als de koeling ineens op vijftig graden staat

Wanders wijst op een cyberaanval bij meerdere Franse supermarkten, waarbij hackers via verouderde operationele software toegang kregen tot de koelsystemen en de temperatuur verhoogden tot vijftig graden. Het incident laat zien hoe digitale kwetsbaarheden direct gevolgen hebben voor de fysieke bedrijfsvoering.

“Het zal je maar gebeuren. Als je om acht of tien uur je winkel dichtdoet en ze zetten de koeling op vijftig graden, dan kom je de volgende dag terug en kun je alles weggooien.”

Vooral de beveiliging van operationele systemen verdient daarom meer aandacht. “Een hele bewuste hack. Kijk, operationele systemen zijn vaak heel zwak beveiligd. Dat weet ik uit mijn industriële tijd. Het was echt verbazingwekkend hoe slecht veel zaken geregeld waren. In besturingssoftware kun je makkelijker binnenkomen. Beveiligen is de uitdaging.”

Het roept een bredere vraag op: weten organisaties welke systemen en processen essentieel zijn voor hun voortbestaan? En is voldoende duidelijk hoe kwetsbaar die systemen zijn?

“Traditionele risico’s zijn echt vaak een geïsoleerd feestje”, constateert Wanders. Risicobeheersing en continuïteitsplanning moeten daarom minder als afzonderlijke oefeningen worden behandeld. Het vraagt om een gestructureerdere aanpak, waarin ook communicatie, keteninzicht, operationele afhankelijkheden en onverwachte scenario’s een plaats krijgen.

Dag van de Weerbaarheid: wat als jouw organisatie stilvalt?

Wat als een incident kritieke processen stillegt? Ontdek op 1 december samen met vijf experts hoe je jouw organisatie in één dag weerbaarder maakt tegen cyberdreigingen, geopolitieke risico’s en andere onverwachte verstoringen. Breng verbeterpunten in kaart met een praktische weerbaarheidsscan.

Bekijk alle experts | Meld je aan

Lees ook op CFO.nl: Robert van ’t Veld (Rabobank) over automatisering: “Begin niet met technologie, maar met het proces zelf”

Klimaatweerbaarheid wordt een financiële afweging

Naast cyberdreigingen en geopolitieke onzekerheid ziet Wanders een onderwerp dat volgens hem nadrukkelijker op de bestuurstafel thuishoort: klimaatweerbaarheid.

De Europese Commissie werkt aan een geïntegreerd kader dat klimaatrisico’s een structurelere plaats moet geven in beleid, investeringsbeslissingen en risicobeoordelingen. Voor organisaties verschuift daarmee de aandacht van abstracte klimaatdoelstellingen naar concrete gevolgen voor hun bedrijfsvoering.

“Iedereen denkt: het zal wel, we zien wel als het zover is. Dat begrijp ik ook. Alleen besef je wel; wat is de impact van weerbaarheid op mijn strategie en welke financiële risico’s loop ik?”

Klimaatweerbaarheid wordt daarmee ook een financieel vraagstuk. Niet alleen de verwachte schade telt, maar ook de kosten van preventie, alternatieve logistiek en de vraag welke risico’s nog verzekerbaar zijn.

Wanders weet dat verzekeraars kritischer gaan kijken naar de kwetsbaarheden van organisaties. “Een verzekeraar gaat een veel uitgebreidere risico-inventarisatie vragen, maar gaat je ook dwingend vragen om maatregelen te nemen.”

Neem transport over water: wanneer een vaarroute uitvalt, kan de hele toeleveringsketen vastlopen. “Je hele supply chain loopt in de soep. Hoe ga je daarmee om?” Een organisatie moet dan mogelijk overschakelen op vervoer over de weg, met gevolgen voor kosten, capaciteit en werkkapitaal. “Als jij back-upscenario’s hebt voor vervoer over water, dan zul je dus opeens heel veel vrachtwagens nodig hebben.”

Daarbij speelt ook de inrichting van de voorraadketen een rol. “Er is heel veel just in time. Maar het aanhouden van voorraden legt beslag op kapitaal. Dat zijn uitdagende zaken voor de CFO.”

“Wat is de impact van weerbaarheid op mijn strategie en welke financiële risico’s loop ik?”

Lees ook op CFO.nl: Kapitaalallocatie herdefiniëren: professor Cyril Demaria over de opmars van private markets

Niet alleen bedreigingen, ook kansen

Hoe afhankelijk wil Europa zijn van buitenlandse leveranciers en technologie? Volgens Wanders is die vraag van direct belang voor de weerbaarheid van organisaties. Niet alleen klimaatrisico’s spelen een rol, maar ook beschikbaarheid van productiecapaciteit, dataveiligheid, privacy en de betrouwbaarheid van kritieke systemen.

Ook de regelgeving is volop in ontwikkeling. Hij wijst op Duitsland, dat al een federale klimaatadaptatiewet heeft, op ontwikkelingen in Frankrijk en op de Europese discussie over de vraag hoe ver verplichtingen moeten gaan. “Er wordt eigenlijk alleen maar gesproken over een risicoanalyse en inventarisatie, maar er zit geen wettelijke verplichting aan vast en er worden ook geen bindende doelen gesteld.” Tegelijkertijd ziet hij verschillende belangen: waar milieuorganisaties verdergaande maatregelen bepleiten, kijken het bedrijfsleven en defensie ook naar de benodigde investeringen en de verdeling van middelen.

Tijdens de Dag van de Weerbaarheid op 1 december bespreekt Wanders deze ontwikkelingen onder meer met Daniëlle de Keijzer, adviseur European Affairs bij VNO-NCW/MKB-Nederland en lid van de expertcommissie Financiële Sector. Daarbij komt ook de bredere weerbaarheid van Europa aan bod, waaronder de strategische afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers en de afwegingen rond Europese aanbestedingen.

Maar hij wil voorkomen dat het gesprek uitsluitend over bedreigingen, verplichtingen en kosten gaat. “Het bedrijfsleven krijgt ontzettend veel kansen door die Europese wetgeving.” Binnen de EU is een beweging gaande om meer economische activiteiten binnen Europa te houden. Dat geeft nieuwe mogelijkheden voor bedrijven die investeren in betrouwbare technologie, veilige gegevensverwerking en in minder kwetsbare toeleveringsketens.

De CFO moet verder kijken dan financiële data

Om zulke afwegingen te kunnen maken, is het volgens Wanders noodzakelijk dat financials beter begrijpen hoe de organisatie operationeel functioneert. Dat begint bij de informatievoorziening en het keteninzicht.

“Als CFO of als financial wordt het steeds belangrijker om te begrijpen waar de data staan en hoe de structuur van je data is. Niet alleen je financiële data, maar ook je operationele data.”

Veel bedrijfsprocessen zijn verbonden met systemen die niet direct onder de financiële functie vallen. ERP-software, gekoppelde toepassingen en apparatuur met internetverbindingen vormen samen een complex geheel van afhankelijkheden.

Voor (business)controllers betekent dat een verbreding van hun deskundigheid. Naast de kwaliteit van financiële informatie moeten zij zicht krijgen op de herkomst, verwerking en kwetsbaarheid van operationele gegevens. “Als je controller bent, is het goed om te weten hoe de data door de organisatie heen lopen en waar de risico’s zitten. Ik denk dat er steeds meer behoefte aan die competentie voor financials is.”

Daarmee raakt weerbaarheid aan inzicht, datagovernance, interne beheersing en de betrouwbaarheid van managementinformatie. Wie niet begrijpt hoe gegevens en systemen samenhangen, kan moeilijk beoordelen wat een storing betekent voor de continuïteit van de organisatie.

Wat zijn eigenlijk de kroonjuwelen?

Een gebruikelijke stap in risicomanagement is het identificeren van de belangrijkste bedrijfsmiddelen en processen: de zogenoemde kroonjuwelen. Maar ook die benadering kan volgens Wanders te beperkt zijn.

“Er wordt gesproken over je kroonjuwelen in kaart brengen. Tuurlijk is dat belangrijk, maar de echte vraag is: als een operationeel toegangssysteem platligt of je koelingen liggen plat, zijn dat dan je kroonjuwelen? Daar was je nooit op gekomen.”

Een organisatie kan haar belangrijkste financiële systemen uitstekend hebben beveiligd en toch stilvallen door een nauwelijks opgemerkt onderdeel van de bedrijfsvoering. Zulke blinde vlekken blijven in traditionele risicoanalyses gemakkelijk buiten beeld.

Wanders pleit voor een structurelere manier van denken. “Structureel nadenken met alle competenties over wat er zou kunnen gebeuren in de scenario’s. Een plan hebben als het zich voordoet. En verzamel gegevens van wat er om je heen gebeurt.”

Daarbij hoort dat organisaties niet uitsluitend kijken naar risico’s die zij al kennen. Juist de combinatie van gebeurtenissen kan een scenario opleveren waarop niemand is voorbereid.

“Als je controller bent, is het goed om te weten hoe de data door de organisatie heen lopen en waar de risico’s zitten.”

Van risicoanalyse naar handelingsperspectief

De opgave voor finance, risk, compliance en internal audit is daarmee breder dan het actualiseren van een risicoregister. Het gaat ook om de vraag welke processen moeten blijven functioneren, welke informatie nodig is om onder druk te beslissen en welke alternatieven vooraf kunnen worden georganiseerd.

Wanders ziet in klimaatweerbaarheid een kans om dat gesprek concreter te maken. “Iedereen werd van ESG een beetje moe. Het was veel te moeilijk en groots gemaakt. Nu gaat het behapbaar worden doordat de invloed van het klimaat op de operaties een punt is.”

De gevolgen van droogte, verstoorde transportverbindingen of uitval van systemen kunnen volgens Wanders worden vertaald naar operationele scenario’s en financiële consequenties. Zo wordt zichtbaar waar investeringen nodig zijn en welke keuzes niet langer kunnen worden uitgesteld.

De centrale vraag is uiteindelijk niet of iedere denkbare verstoring kan worden voorkomen, maar of bestuurders en financials voldoende begrijpen waarvan hun organisatie afhankelijk is en weten hoe zij moeten handelen wanneer een van die afhankelijkheden wegvalt.

Dag van de Weerbaarheid: wat als jouw organisatie stilvalt?

Wat als een incident kritieke processen stillegt? Ontdek op 1 december samen met vijf experts hoe je jouw organisatie in één dag weerbaarder maakt tegen cyberdreigingen, geopolitieke risico’s en andere onverwachte verstoringen. Breng verbeterpunten in kaart met een praktische weerbaarheidsscan.

Bekijk alle experts | Meld je aan