Vijfhonderd jaar financiële geschiedenis levert zoveel wijsheid op dat het bijna misdadig is om die terug te brengen tot vijf lessen. Maar één ding staat vast: FOMO bestond al eeuwen voordat iemand de sociale media uitvond. Of het nu ging om tulpenbollen, spoorwegaandelen of cryptomunten (die om redenen die niemand kan verklaren nog altijd als glimmende gouden munten worden afgebeeld), en tegenwoordig natuurlijk ook AI: zodra de buurman slapend rijk wordt, willen we allemaal meedoen.
Helaas stappen onervaren beleggers vaak precies in op het moment dat de slimme jongens alweer uitstappen. En elke generatie heeft er een overtuigend verhaal bij waarom het deze keer anders is. Dat is zelden ook daadwerkelijk het geval.

Mijn vader hield er een gouden stelregel op na: “Wee de eenzame.”

Samen weet je nu eenmaal meer. Maar in een bestuurskamer vol meebuigende jaknikkers ben je als organisatie minstens zo eenzaam. Daarom hierbij, op basis van vijfenhalve eeuw aan ooggetuigenverslagen van financiële euforie, verdriet en kattenkwaad, vijf opmerkelijke lessen.

Lees ook op CFO.nl: Anyes Krijnen (CFO van Atomic Group): “Op sommige momenten heb ik gewoon te veel getwijfeld, te lang gewacht.”

1. Nodig de Doemdenker óók uit op je feestje
Elke financiële zeepbel heeft haar onheilsprofeten. Dat zijn die irritante types die al maanden roepen dat de koersen nergens op slaan, dat de bomen niet tot in de hemel groeien en dat de keizer nu wel heel schaars gekleed rondloopt. Ze zijn doorgaans niet erg populair, worden weggezet als zuurpruimen en belanden zelden op de gastenlijst voor de vrijmibo.
Dat is bijzonder spijtig, want hoewel niet elke doemdenker gelijk krijgt, is het ontbreken van tegenspraak misschien wel het gevaarlijkste signaal van oververhitting van allemaal. Een gezonde organisatie koestert de tegenspraak. Wie alleen omringd wil worden door gelukzoekers die continu roepen dat ‘deze keer alles anders is’, zoekt bewust de eenzaamheid van de afgrond op. Eigenlijk zou je dit sinds The Big Short al moeten weten, maar ik vermeld het toch maar even.

2. Speculeer niet met geld dat je niet hebt
Er is een vrij fundamenteel verschil tussen investeren en speculeren. Wie investeert, zoekt naar intrinsieke waarde, cashflow en degelijk ondernemerschap. Wie speculeert, koopt iets (mogelijk waardeloos) in de hoop dat er morgen een nóg grotere dwaas langskomt die het voor de hoofdprijs wil overnemen. Zodra dit mechanisme de overhand krijgt, is het wachten tot het moment dat de muziek stopt en je nog maar een stoeltje moet bemachtigen. Kortom, een strategie niet geheel zonder risico’s.
Speculeren met geleend geld brengt je vervolgens definitief aan de verkeerde kant van de wat-is-verstandig-lijn. Olympisch goud in de categorie domme beslissingen.

Lees ook op CFO.nl: Thom van der Steen (CFO van het Bisdom Haarlem-Amsterdam): “De bezoldiging van je pastoraat, of het tip-top onderhouden van je kerken? Dan ga je natuurlijk voor het eerste.”

3. Ren niet blind mee naar de uitgang
Wanneer de paniek toeslaat, verandert de massa in een stampende kudde die massaal naar de nooduitgang rent. Dat levert prachtig gedrang op, maar zelden goede rationele beslissingen. De geschiedenis leert ook dat degenen die niet blind meebewogen en (!) de boel konden uitzitten, er na de storm soms verrassend goed uit kwamen. Een spectaculaire koersdaling betekent niet automatisch dat de onderliggende waarde even spectaculair is verdampt. Al blijft het lastig om midden in een crisis het verschil te zien tussen een koopje en een zinkend schip. Tenzij je natuurlijk met geleend geld op het moment suprême uit de bocht vliegt (zie hierboven), dan helpt alleen nog een wonder.

4. Realtime is oud nieuws
In de meeste crises breekt er een moment aan waarin de informatievoorziening klem komt te zitten. Koersen bewegen in milliseconden, terwijl de cijfers waarop we onze beslissingen baseren soms nog uit een heel andere werkelijkheid stammen. Wie blind vertrouwt op een flitsend realtime dashboard en denkt dat hij daardoor immuun is voor verrassingen, pleegt simpelweg zelfbedrog. Wie in paniek verkoopt, beslist vaak op basis van de informatie van gisteren en de angstbeelden van morgen. Beslissen met onvolledige informatie hoort bij het vak; doen alsof je alles weet is het begin van het einde.

5. Ga op tijd naar bed
Het is een opvallend en onderbelicht detail uit de financiële geschiedenis: elke crisis gaat gepaard met een kolossaal gebrek aan slaap. Bestuurders die nachtenlang piekeren, nemen zelden betere beslissingen. De adrenaline neemt het over, het nuchtere verstand verdwijnt naar de achtergrond en voor je het weet ben je contracten aan het tekenen waarmee je achteraf nog niet eens de kattenbak had willen bekleden. Soms is een goede nachtrust waardevoller dan de duurste stresstest. De crisis is er morgen immers ook nog.

Lees ook op CFO.nl: Steven Zaat (CFO van Air France-KLM): “Vorig jaar was echt het zwaarste jaar van mijn CFO-schap tot nu toe.”

Afsluitende gedachte
We hebben in vijfhonderd jaar geleerd om financiële markten steeds sneller, groter en ingewikkelder te maken. Maar in het beheersen van onze eigen hebzucht, angst, kuddegedrag en overmoed zijn we nauwelijks opgeschoten. Elke generatie denkt opnieuw dat zij de geschiedenis te slim af zal zijn.
Misschien is dat wel de beste voorspeller van de volgende financiële crisis: het moment waarop we ervan overtuigd raken dat we eindelijk hebben geleerd van de vorige. Luister af en toe naar een doemdenker en ga vooral op tijd naar bed. De volgende crisis komt er toch wel aan. Je kunt er maar beter fris en fruitig aan beginnen.

Maarten Biermans (investeerder, schrijver van het boek Windhandel – en docent duurzame financiering aan de UvA)