AI-geletterdheid vraagt niet om één training voor het hele team, maar om scherpe keuzes per rol, taak en risico. De CFO kan daarin de verbinding leggen tussen strategie, beheersing en professionele ontwikkeling.

Door Jennifer Kuiper MSc RA

Een controller gebruikt AI om een eerste analyse van de maandcijfers te maken. De afwijkingen zijn helder beschreven, de formulering is overtuigend en het rapport ligt sneller op tafel dan voorheen. Toch blijft één vraag onbeantwoord: waarop vertrouwt de controller om vast te stellen dat de analyse ook betrouwbaar is?

Bij veel CFO’s hoor ik dezelfde spanning: ze willen dat medewerkers AI benutten om sneller te analyseren, beter vooruit te kijken en meer tijd vrij te maken voor advies. Tegelijk willen ze grip houden op datakwaliteit, aannames, controles en verantwoordelijkheid. De logische reactie is vaak om iedereen een algemene AI-training te laten volgen. Dat vergroot het bewustzijn, maar verandert nog niet vanzelf wat mensen in hun werk doen.

AI-geletterdheid wordt pas waardevol wanneer een medewerker in een concrete werksituatie weet wanneer AI kan helpen, wat hij moet controleren, waar de grenzen liggen en wanneer hij moet escaleren. Precies daar ligt een leiderschapsvraag voor de CFO.

“Automatiseer niet alleen het werk. Ontwikkel ook het oordeel dat nodig is om het geautomatiseerde werk te beheersen.”
Jennifer Kuiper MSc RA, strategisch adviseur, trainer en coach

Een certificaat is geen beheersingsmaatregel

Artikel 4 van de Europese AI Act verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid ondersteunen van medewerkers en anderen die namens hen met die systemen werken. Die verplichting geldt sinds 2 februari 2025; toezicht en handhaving zijn sinds augustus 2026 van toepassing. Na de wijziging van artikel 4 schrijft de wet geen specifiek of ‘voldoende’ individueel niveau meer voor. De verplichting om maatregelen te nemen is echter gebleven.

Dat is een belangrijk onderscheid. De wet vraagt niet om één standaardcertificaat voor alle medewerkers. De Europese Commissie benadrukt juist dat organisaties rekening moeten houden met technische kennis, ervaring, opleiding, de gebruikscontext en de risico’s van het systeem. Een medewerker die AI gebruikt om een interne tekst samen te vatten, heeft iets anders nodig dan een controller die een liquiditeitsprognose laat ondersteunen of een analist die AI-signalen gebruikt bij een investeringsvoorstel.

Voor hoog-risico-AI blijven bovendien specifieke eisen rond training en menselijk toezicht relevant. Ook buiten die categorie is een generieke instructie zelden genoeg. De vraag is niet alleen of iemand weet wat een hallucinatie is. De vraag is of diegene in het eigen proces herkent wanneer een uitkomst onvoldoende controleerbaar is en vervolgens passend handelt.

Compliance begint daarom niet bij de presentielijst van een training, maar bij het werk dat mensen met AI uitvoeren.

Lees ook op CFO.nl: CFO meets CHRO – Marjanne van Ittersum en Kim Teunis (CFO en CHRO van Enexis): “Diversiteit is geen HR-feestje.”

Begin met het werk, niet met het cursusaanbod

Financeprofessionals krijgen een groeiend aanbod aan webinars, tools, prompttrainingen en certificeringen. Het is begrijpelijk dat organisaties daarmee tempo willen maken. Maar meer leren geeft niet automatisch meer richting. Het kan zelfs onzekerheid versterken: iedere nieuwe toepassing voegt weer iets toe dat medewerkers geacht worden bij te houden.
Een betere startvraag is: waar verschuift de professionele waarde in onze financefunctie? Kijk niet eerst naar functies, maar naar werkzaamheden en beslissingen. Welke taken worden door AI versneld of deels overgenomen? Waar ontstaat juist meer behoefte aan menselijk oordeel, duiding, tegenspraak en verantwoordelijkheid? En welke fouten kunnen financiële, juridische of reputatieschade veroorzaken?

Die analyse voorkomt twee missers. De eerste is dat je investeert in kennis die nauwelijks wordt toegepast. De tweede is ernstiger: medewerkers gebruiken AI wel, maar beschikken niet over het gedrag en de controles die hun nieuwe verantwoordelijkheid vraagt.

De kern is eenvoudig: automatiseer niet alleen het werk. Ontwikkel ook het oordeel dat nodig is om het geautomatiseerde werk te beheersen.

Lees ook op CFO.nl: Leadership in Finance Summit 2026 – ‘From Control to Command’ – Ron van Houten (CFO TP Vision): “Cultuur is geen soft factor, maar een harde risicofactor.”

Vier vragen per rol

De CFO hoeft hiervoor geen volledig competentieraamwerk op te tuigen voordat de eerste stap kan worden gezet. Neem één belangrijk financeproces, bijvoorbeeld forecasting, managementrapportage, debiteurenbeheer of investeringsanalyse. Bespreek per betrokken rol vier vragen:

1. Wanneer mag AI worden gebruikt? Bepaal voor welke taak en met welke data de toepassing waarde kan toevoegen. Maak ook duidelijk welke toepassingen of gegevens niet zijn toegestaan.

2. Wat moet de medewerker verifiëren? Denk aan brondata, volledigheid, rekenlogica, aannames, actualiteit, uitzonderingen en aansluiting met andere informatie. ‘Er heeft een mens naar gekeken’ is geen controle als niet duidelijk is waarnaar die mens heeft gekeken.

3. Waar blijft menselijk oordeel leidend? Leg vast welke interpretaties, afwegingen en besluiten niet aan het systeem worden overgelaten. Een AI-toepassing kan scenario’s genereren; zij draagt niet de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de gekozen koers.

4. Wanneer moet iemand stoppen of escaleren? Benoem signalen zoals ontbrekende bronverwijzingen, onverklaarbare afwijkingen, gevoelige persoonsgegevens, conflicterende uitkomsten of een impact die buiten de bevoegdheid van de gebruiker valt.

Pas daarna volgt de leervraag. Wat moet deze medewerker kennen, kunnen en oefenen om in deze situaties verantwoord te handelen? Daarmee wordt AI-geletterdheid rolgericht, risicogebaseerd en direct verbonden met de bedrijfsvoering.

Finance & Control: zet de volgende stap als controller

Cijfers kloppen. Maar wegen jouw inzichten ook mee in belangrijke besluiten? Versterk in 4 dagen met 7 experts je analyse, forecasting, beheersing en invloed. Werk aan je eigen praktijkvraagstuk en groei verder als adviseur van het management.

Bekijk de opleiding | Meld je direct aan

Van kennis naar aantoonbaar gedrag

Stel dat een businesscontroller AI inzet bij een rolling forecast. Een algemene training leert hem mogelijk hoe hij een goede prompt formuleert en dat AI fouten kan maken. In de praktijk heeft hij meer nodig. Hij moet bepalende factoren en aannames expliciet maken, de herkomst van data beoordelen, alternatieve scenario’s vergelijken en afwijkingen kunnen uitleggen aan het management.

Het relevante gedrag is dan bijvoorbeeld: de controller reconstrueert een kritieke uitkomst vanuit de brondata, markeert welke aannames door mensen zijn vastgesteld en bespreekt bij materiële onzekerheid meerdere handelingsopties. Dat gedrag kun je oefenen, observeren en verbeteren. Het levert bovendien bewijs op dat verder gaat dan deelname aan een cursus: een vastgelegde werkwijze, feedback op een praktijkcasus, een gereviewde analyse en zichtbare toepassing in besluitvorming.

Dat bewijs is ook bestuurlijk waardevol. De Europese Commissie schrijft geen verplicht certificaat voor artikel 4 voor; interne vastlegging van trainingen en andere begeleidende initiatieven kan passend zijn. Voor de CFO is het verstandig om daarnaast vast te leggen welke rollen zijn onderzocht, welke risico’s zijn onderkend, welk gedrag wordt verwacht en hoe de werking daarvan wordt gevolgd. Daarmee verbind je leren aan governance in plaats van het als afzonderlijk HR- of Leren & Ontwikkelenproject te behandelen.

Lees ook op CFO.nl: CFO’s uit de energie-sector – “Alleen wanneer je als CFO begrijpt voor welke uitdagingen we staan in de energietransitie, kun je meesturen op budgetten.”

De CFO bepaalt waar ontwikkeling waarde moet opleveren

AI-geletterdheid is niet alleen een compliancevraag. Zij raakt rechtstreeks aan de ontwikkeling van de financefunctie. Wanneer technologie rapportages en eerste analyses versnelt, verschuift de menselijke bijdrage naar het stellen van betere vragen, het doorgronden van onzekerheid, het verbinden van financiële, strategische en operationele informatie en het voeren van de dialoog over consequenties.

Daarmee verandert ook de manier waarop je medewerkers relevant houdt. Begin niet met een lijst van tien nieuwe competenties. Kies één professionele prestatie die voor de rol en de organisatie nu werkelijk verschil maakt. Laat de medewerker die prestatie in een actuele opdracht oefenen, feedback ophalen en het effect zichtbaar maken. Daarna kun je bepalen wat de volgende ontwikkelstap is.

Voor de ene controller kan dat betekenen dat hij een AI-ondersteunde forecast controleerbaar maakt. Voor een ander is de grootste stap niet technisch, maar gedragsmatig: eerder een onvolledige hypothese delen, aannames ter discussie stellen of het management confronteren met een ongemakkelijke onzekerheid. Dezelfde technologie leidt dus niet automatisch tot dezelfde leervraag.

Een praktische agenda voor de komende dertig dagen

Een CFO die nu beweging wil creëren, kan klein beginnen:

✔   Kies één proces waarin AI al wordt gebruikt of binnenkort wordt ingevoerd.
✔   Laat de betrokken rollen, toepassingen, data en mogelijke gevolgen in kaart brengen.
✔   Beantwoord per rol de vier vragen over gebruik, verificatie, menselijk oordeel en escalatie.
✔   Selecteer één observeerbaar gedrag dat de beheersing én de waarde van het werk vergroot.
✔   Laat medewerkers dit gedrag toepassen op een echte opdracht en organiseer inhoudelijke feedback.
✔   Bespreek en laat vastleggen wat is gedaan, wat werkte en waar bijstelling nodig is.

Zo ontstaat geen eenmalig opleidingsmoment, maar een cyclus van kijken, kiezen, testen en bijsturen. Dat past bij een technologie die blijft veranderen én bij een financefunctie die haar eigen rol steeds opnieuw moet bepalen.

De volgende stap voor controllers

Die gedachte vormt ook de basis van de vierdaagse opleiding Finance & Control: de volgende stap. AI staat daarin niet als los technisch onderwerp naast het vak van de controller. Het loopt mee in de vragen die er voor de organisatie werkelijk toe doen: hoe maak je betere analyses, hoe kijk je vooruit met scenario’s, hoe organiseer je betrouwbare informatie en beheersing, en hoe zorg je dat een goed advies ook invloed heeft?

Deelnemers werken aan een actueel vraagstuk uit hun eigen organisatie en passen nieuwe inzichten tussen de opleidingsdagen toe. Zo wordt ontwikkeling zichtbaar in het werk zelf. Voor de CFO betekent dat dat een opleidingsinvestering niet eindigt bij kennisoverdracht, maar kan bijdragen aan betere besluitvorming, sterkere risicodialogen en een controller die bewuster positie kiest in een veranderende financefunctie.

De vraag is dus niet: hoe leren mijn medewerkers alles over AI? De betere vraag is: welke waarde moeten zij in onze organisatie blijven leveren, welk professioneel gedrag vraagt dat en hoe kunnen zij dat nu aantoonbaar ontwikkelen?

Bronnen en verdere informatie

✔  Europese Commissie, AI Literacy Questions and Answers, bijgewerkt 27 juli 2026
✔  Verordening EU 2024/1689, Artificial Intelligence Act
✔  CFO.nl, Financeteams geven gas met AI maar vertrouwen doen ze het niet, 19 juli 2026
✔  Finance and Control de volgende stap, Sijthoff Accountants Academy

Over de auteur

Jennifer Kuiper is strategisch adviseur op het gebied van leren en ontwikkelen. Zij helpt CFO’s bepalen wat veranderingen in AI, data, regelgeving en verwachtingen betekenen voor het werk van financeprofessionals, en vertaalt dit naar gerichte leer- en ontwikkelprioriteiten. Zo blijven financeprofessionals relevant en voegen zij blijvend waarde toe. Daarnaast is zij docent bij Finance & Control: de volgende stap.

Lees ook op CFO.nl: Jeanine Tijhaar (oud-CFO Eneco) en Kees Klomp: “We kunnen de klus niet meer klaren met wat ons vroeger succesvol maakte als leiders.”

Finance & Control: zet de volgende stap als controller

Cijfers kloppen. Maar wegen jouw inzichten ook mee in belangrijke besluiten? Versterk in 4 dagen met 7 experts je analyse, forecasting, beheersing en invloed. Werk aan je eigen praktijkvraagstuk en groei verder als adviseur van het management.

Bekijk de opleiding | Meld je direct aan

Dit artikel verscheen eerder bij Alex van Groningen, onderdeel van Sijthoff.